Siste

Røvarrepublikken Transnistria

Om lag seks mil aust for Chişinău, framleis godt innanfor Moldova sine grenser, ligg Tiraspol, hovudstaden i republikken Pridnestrovie. Namnet tyder «bortanfor Dnestr», og syner til elva Dnestr som renn frå nord til sør i Moldova. Elva utgjer størsteparten av grensa mellom Moldova og området som på norsk vert kalla Transnistria.

Transnistria er eit myteomspunne område, i alle fall for russiskstudentar, og eg har blitt fortalt at heile utbrytarrepublikken er som eit levande museum desidert til Sovjetunionen. Hammarar, sigder og kommuniststjerner finst på kvart eit gatehjørne, og vanskelege grensevakter og meir eller mindre korrupt politi skal visstnok følgje med på kjøpet.

Bussen frå Chişinău til Tiraspol kostar tjueni moldoviske leu. Marsjrutkaen er proppfull, og eg endar opp mellom eit eldre, russisktalande ektepar heilt bakerst i bussen. Temperaturen i den tettpakka bussen stig fort medan sola steiker på, men eg sit med ein svalande bris frå takluka rett i andletet. Lukka er kortvarig. Etter ti minutt proklamerer ei av dei eldre damene at det er for mykje trekk, og luka vert stengt. Eg protesterer ikkje. At kald trekk kan ta liv ser ut til å vere ei universell sanning hjå russisktalande kvinner i aldersgruppa førti pluss. Eg sveittar vidare.

Republikken Transnistria er ikkje anerkjent av nokon stat utanom dei to georgiske utbrytarrepublikkane Abkhazia og Sør-Ossetia. I likskap med områda i Georgia nærer Tiraspol eit tett samarbeid med Moskva, og fleire transnistriske politikarar har uttrykkt ynskje om å få området innlemma i Russland. Ettersom republikken ikkje grensar til andre land enn Moldova og Ukraina kan det verte vanskeleg.

Etter ein god halvtime stoppar marsjrutkaen ved ein kontrollpost. Som utlendingar må vi registrere oss på grensa, noko som vil seie at grensekryssinga tek fleirfaldige gongar meir tid for resten av bussen enn det vanlegvis gjer. Vi er med andre ord lite populære. Pass vert scanna og grundig inspisert. Papir vert stempla, og vi vert sendt vidare til ei ny luke der prosessen gjentek seg. Hadde det ikkje vore at Irini, ein juss-student ved universitetet i Tiraspol, forbarma eller irriterte seg over oss hadde nok seansen på grensa til det ikkje-eksisterande landet tatt lenger tid.

Det er fotoforbod ved grensa. Diverre. Over grenseposten heng eit gigantisk skilt med hammar og sigd over feite kornaks og drueklasar, og med kyrilliske bokstavar vert vi ynskja velkomne til Den transnistriske moldoviske republikk. Det kriblar i kamerafingeren, men kalasjnikovar og strenge soldatblikk held han i sjakk.

Som ein del av Sovjetunionen var Transnistria eit autonomt område innan Den moldaviske sovjetrepublikk, og då Moldova erklærte seg sjølvstendig i 1990 gjekk det få månadar før Transnistria kom med si eiga erklæring om sjølvstende. Grunnane til dette var mange, men kan i hovudsak forklarast med ei bølge av rumensk nasjonalime som skylla over Moldova tidleg på nittitalet, og somme moldoviske politikarar gjekk so langt som å tale for å late Moldova verte innlemma i Romania. Medan moldovisk er språkleg identisk med rumensk, talar størsteparten av innbygjarane i Transnistria russisk. Etter kvart som den moldoviske regjeringa fjerna russisk som offisielt språk, og erstatta det kyrilliske alfabetet med det latinske, auka misnøyen i Tiraspol, og i 1992 braut krigen om Transnistria ut.

Trass i at Moskva sit offisielle stnadpunkt var nøytralitet, hadde mange av dei russiske soldatane stasjonert i Transnistria sympati med den nyoppretta republikken, og transnstriske styrkar mottok både militært materiell, etterretning og mannskap frå desse. Samstundes mottok Moldova militær bistand frå Romania. Nærare tusen menneskeliv gjekk tapt før våpenkvila vart underteikna.

Vi passerer vegpostar med russiske soldatar, og befinn oss offisielt i den sokalla bandittrepublikken. Irina tilbyr seg å vise oss byen, og vi går av på eit buss-stopp eit stykke utanfor Tiraspol sentrum. Vi vandrar gatelangs med kvar vår flaske av det lokale ølet Staraja Krepost’ medan Irina fortel oss om republikken si historie. Det er varmt, og elvebredda er full av familiar som tilbringer laurdagen på stranda.

På ein stor plass like ved sentrum av byen er det fleire minnesmerke til ære for dei falne under sovjetiske okkupasjonen av Afghanistan. Ein evig flamme brenn midt på plassen, og lenger borte står ei sovjetisk stridsvogn med løpet heva triumferande mot sky. På den eine stridsvogna står eit brudepar og poserer for fotografen. Eit svært banner i bakgrunnen proklamerer at «Vår styrke ligg i vårt fellesskap med Russland!», flanka av det transnistriske emblemet og de russiske ørna. På eit hjørne ned i gata ser vi store plakatar med det heller uvanlege trekløveret Putin, Medvedev og Che Guevara. Litt lenger nede ligg dei abkhasiske og sør-ossetiske ambassadane. Tiraspol er ein interessant by.

Faktisk er byen so interessant at timane går, og før vi veit ordet av det har den siste bussen attende til Chişinău for lengst gått. Over ein sein middag med russisk øl og transnistrisk vin diskuterer vi korvidt det vil vere verdt det å overnatte i Tiraspol, for so å prøve ta bussen attende til Chişinău dagen etter. Visuma våre går ut ein halvtime før midnatt same kveld, og ingen av oss er spesielt lystne på å finne ut kva det vil koste oss å forlate republikken utan papira i orden. Løysinga blir ein seksti kilometers taxitur til tredve dollar, som vi reknar oss fram til at blir både billigare og meir behageleg enn alternativet. På grensa vert passa våre på ny scanna og undersøkt.

Vi er dei einaste sivile på grensa, og det heile tek usedvanleg lang tid. Etter femten minutt jobbar vakta framleis med det fyrste passet. «Du har ikkje med deg ei gåve til meg, vel?» spør grensevakta med eitt på rumensk. Den russisktalande kollegaen hans, som vi fyrst prata med, var ikkje å sjå. «Nei, diverre. Hadde vi visst skulle vi hatt med oss ei», svarar vår svenske reisekamerat på flytande rumensk. Under eitt minutt seinare er alt i orden, og vi forlet Transnistria med atten minutt att på visumet.